• 29 Mar, 2026

"संस्कृत भाषा बोलचाल कोर्स पाठ 13 – भोजन, मसाले और वस्त्र के संस्कृत शब्द, वाक्य और अभ्यास सहित।

पाठ 13 : भोज्यपदार्थ, उपस्कर (मसाले) एवं वस्त्र

 

🔗 Interlink (पिछले पाठ):


1. भोज्यपदार्थानां नामानि (खाने-पीने की वस्तुओं के नाम)

  • आढकी – अरहर
  • रोटिका / करपट्टिका – रोटी
  • सूपः – पकी हुई दाल
  • दुग्धम् – दूध
  • पायसम् – खीर
  • तण्डुलः – चावल (कच्चा)
  • ओदनम् – भात
  • दधि – दही
  • शाकम् – सब्ज़ी
  • तैलम् – तेल
  • गोधूमः – गेहूँ
  • चणकः – चना
  • तिलः – तिल
  • मुद्रः – मूंग
  • मिष्ठान्नम् – मिठाई
  • यवः – जौ
  • चूर्णः / पिष्टकम् – आटा

उदाहरण वाक्य (भोजन)

अहं ओदनं सूपं च खादामि।
माता रोटिकां शाकं च पचति।
बालकः दुग्धं पिबति।
अद्य गृहे पायसं निर्मीयते।
अहं दधि मिष्ठान्नं च न इच्छामि।
गोधूमात् रोटिका भवति।


2. उपस्कराणां नामानि (मसालों के नाम)

  • जीरकम् – जीरा
  • हरिद्रा – हल्दी
  • हिङ्गः – हींग
  • लवणम् – नमक
  • धान्यकम् – धनिया
  • मधुरा – सौंफ
  • तेजपत्रम् – तेजपात
  • सैन्धवम् – सेंधा नमक
  • मरिचम् – काली मिर्च
  • मरीचिका – हरी मिर्च
  • मेथिका – मेथी
  • एला – इलायची
  • आर्द्रकम् – अदरक
  • यवानी – अजवाइन
  • लवङ्गम् – लौंग

उदाहरण वाक्य (मसाले)

शाके लवणं हरिद्रां च योजयति।
माता जीरकं मेथिकां च प्रयुङ्क्ते।
सूपे हिङ्गः आवश्यकः।
चाये एला लवङ्गं च अस्ति।
आर्द्रकं विना शाकं न स्वादु।


3. वस्त्राणां नामानि (कपड़ों के नाम)

  • शाटिका – साड़ी
  • चोलः – ब्लाउज
  • धौतवस्त्रम् – धोती
  • युतकम् – कमीज
  • ऊरुकम् – पैंट
  • करवस्त्रम् – रूमाल
  • गलबन्धः – टाई
  • राङ्कवम् – शाल
  • ऊणिका – मफलर
  • पादकोशः – मौज़ा
  • शिरस्त्रम् – टोपी
  • कारांशुकम् – कुर्ता

उदाहरण वाक्य (वस्त्र)

माता शाटिकां चोलं च धारयति।
पिता धौतवस्त्रं युतकं च धारयति।
अहं ऊरुकं कारांशुकं च धारयामि।
शीतकाले ऊणिकां राङ्कवं च धारयामः।
शिरसि शिरस्त्रं अस्ति।


4. अभ्यास

(क) रिक्त स्थान पूर्ति

1. अहं ______ पिबामि। (दुग्धम्)
2. माता ______ पचति। (शाकम्)
3. सूपे ______ आवश्यकः। (हिङ्गः)
4. अहं ______ धारयामि। (ऊरुकम्)

(ख) स्वयं वाक्य बोलिए

मैं रोटी और सब्ज़ी खाता हूँ।
माँ दाल में जीरा डालती है।
आज मैं कुर्ता पहनूँगा।


5. सरल संवाद

A: किं खादसि ?
B: अहं रोटिकां शाकं च खादामि।

A: दुग्धं पिबसि वा ?
B: आम्, अहं दुग्धं पिबामि।  



👉 Day 14 में हम सीखेंगे: 
चौदहवाँ अभ्यास – भूतकाल (Past Tense) भविष्यकाल (Future Tense) सम्बन्धसूचक शब्द (Relationship Words)

Hari Krishna Regmi

Hari Krishna Regmi

I am a writer and researcher dedicated to collecting and sharing Hindu stotra, rituals, festivals, and cultural wisdom. My work focuses on preserving and presenting authentic knowledge in a simple, meaningful way.