पाठ 13 : भोज्यपदार्थ, उपस्कर (मसाले) एवं वस्त्र
🔗 Interlink (पिछले पाठ):
- पहला अभ्यास : परस्परं परिचयः (आपसी परिचय)
- दूसरा अभ्यास : सम्बन्धवाचकशब्दाः (रिश्तों के शब्द) एवं स्थानवाचक प्रयोग
- तीसरा अभ्यास : वस्तूनां नामानि (दैनिक उपयोग की वस्तुएँ) एवं आवश्यकतावाचक वाक्य
- चौंथा अभ्यास: क्रियापदप्रयोगः (क्रियापदों का प्रयोग)
- पांचवाँ अभ्यास : क्रियावाचकशब्दाः (क्रियावाचक शब्द / Action Verbs)
- छठा अभ्यास : सामान्यवाक्यानि (सामान्य वाक्य)
- सातवाँ अभ्यास : कालवाचकानि अव्ययानि (समयसूचक अव्यय)
- आठवाँ अभ्यास : सङ्ख्या, समय, वासराणां नामानि तथा मासानां नामानि
- नवाँ अभ्यास : नकारात्मक वाक्य (न / मा) तथा आदेश–निषेध प्रयोग
- दशवाँ अभ्यास : प्रश्नवाचक वाक्यानि (Interrogative Sentences)
- ग्यारहवाँ अभ्यास : बहुवचन प्रयोग एवं सामान्य शिष्टाचार (Polite & Plural Usage)
- बारहवाँ अभ्यास : समयः तथा दैनन्दिनव्यवहारवाक्यानि
यह पाठ सबको जोड़कर वास्तविक बोलचाल सिखाता है।
Table of contents [Show]
1. भोज्यपदार्थानां नामानि (खाने-पीने की वस्तुओं के नाम)
- आढकी – अरहर
- रोटिका / करपट्टिका – रोटी
- सूपः – पकी हुई दाल
- दुग्धम् – दूध
- पायसम् – खीर
- तण्डुलः – चावल (कच्चा)
- ओदनम् – भात
- दधि – दही
- शाकम् – सब्ज़ी
- तैलम् – तेल
- गोधूमः – गेहूँ
- चणकः – चना
- तिलः – तिल
- मुद्रः – मूंग
- मिष्ठान्नम् – मिठाई
- यवः – जौ
- चूर्णः / पिष्टकम् – आटा
उदाहरण वाक्य (भोजन)
अहं ओदनं सूपं च खादामि।
माता रोटिकां शाकं च पचति।
बालकः दुग्धं पिबति।
अद्य गृहे पायसं निर्मीयते।
अहं दधि मिष्ठान्नं च न इच्छामि।
गोधूमात् रोटिका भवति।
2. उपस्कराणां नामानि (मसालों के नाम)
- जीरकम् – जीरा
- हरिद्रा – हल्दी
- हिङ्गः – हींग
- लवणम् – नमक
- धान्यकम् – धनिया
- मधुरा – सौंफ
- तेजपत्रम् – तेजपात
- सैन्धवम् – सेंधा नमक
- मरिचम् – काली मिर्च
- मरीचिका – हरी मिर्च
- मेथिका – मेथी
- एला – इलायची
- आर्द्रकम् – अदरक
- यवानी – अजवाइन
- लवङ्गम् – लौंग
उदाहरण वाक्य (मसाले)
शाके लवणं हरिद्रां च योजयति।
माता जीरकं मेथिकां च प्रयुङ्क्ते।
सूपे हिङ्गः आवश्यकः।
चाये एला लवङ्गं च अस्ति।
आर्द्रकं विना शाकं न स्वादु।
3. वस्त्राणां नामानि (कपड़ों के नाम)
- शाटिका – साड़ी
- चोलः – ब्लाउज
- धौतवस्त्रम् – धोती
- युतकम् – कमीज
- ऊरुकम् – पैंट
- करवस्त्रम् – रूमाल
- गलबन्धः – टाई
- राङ्कवम् – शाल
- ऊणिका – मफलर
- पादकोशः – मौज़ा
- शिरस्त्रम् – टोपी
- कारांशुकम् – कुर्ता
उदाहरण वाक्य (वस्त्र)
माता शाटिकां चोलं च धारयति।
पिता धौतवस्त्रं युतकं च धारयति।
अहं ऊरुकं कारांशुकं च धारयामि।
शीतकाले ऊणिकां राङ्कवं च धारयामः।
शिरसि शिरस्त्रं अस्ति।
4. अभ्यास
(क) रिक्त स्थान पूर्ति
1. अहं ______ पिबामि। (दुग्धम्)
2. माता ______ पचति। (शाकम्)
3. सूपे ______ आवश्यकः। (हिङ्गः)
4. अहं ______ धारयामि। (ऊरुकम्)
(ख) स्वयं वाक्य बोलिए
मैं रोटी और सब्ज़ी खाता हूँ।
माँ दाल में जीरा डालती है।
आज मैं कुर्ता पहनूँगा।
5. सरल संवाद
A: किं खादसि ?
B: अहं रोटिकां शाकं च खादामि।
A: दुग्धं पिबसि वा ?
B: आम्, अहं दुग्धं पिबामि।
👉 Day 14 में हम सीखेंगे:
चौदहवाँ अभ्यास – भूतकाल (Past Tense) भविष्यकाल (Future Tense) सम्बन्धसूचक शब्द (Relationship Words)






